Schimmel op de huid (tinea & gistinfecties)

Wat bedoelen we met “schimmel op de huid”?

“Schimmel” omvat verschillende organismen die de huid kunnen aantasten:

• Dermatofyten (tinea/ringworm, o.a. Trichophyton, Microsporum) – leven van keratine in huid, haar en nagels.
• Gisten (o.a. Malassezia, Candida) – normale huidbewoners die bij overgroei klachten geven.

Niet elke “schilferende” of “rode” plek is schimmel; eczeem en psoriasis lijken soms sterk. Een juiste diagnose voorkomt verkeerde (en lange) behandelingen.

Veelvoorkomende vormen

Tinea corporis (ringworm op lichaam)

• Ronde/ovalige ring met rode, schilferende rand en relatief rustig centrum.
• Jeuk variabel; kan uitbreiden en confluerende ringen vormen.
• Besmettelijk via direct contact, sportmatten, huisdieren (kat/hond).

Tinea pedis (voetschimmel)

• Tussen tenen: wit weekmakerig huidje, kloofjes, jeuk/brandigheid.
• Op voetzolen: droge, schilferende “mocassin”-variant.
• Risico op nagelschimmel en bacteriële superinfectie.

Tinea cruris (lies-schimmel)

• Rood-bruin, scherp begrensd met schilferende rand; vaak bij zweten/sport.
• Kan vanuit voetschimmel “opstijgen” via handdoeken/ondergoed.

Tinea capitis (hoofdhaut schimmel; vooral bij kinderen)

• Schilfering, kale plekken, gebroken haren; soms pijnlijk ontstoken kerion.
• Altijd systemische therapie nodig; vroeg behandelen voorkomt blijvende haaruitval.

Pityriasis versicolor (Malassezia-gist)

• Fijne schilfers met lichtere of donkerdere vlekken op borst/schouders/rug.
• Niet besmettelijk; verkleuring herstelt traag (weken-maanden) na therapie.

Candida intertrigo (huidplooien)

• Rood, nattend, pijnlijk in plooien (liezen, onder borsten, bilspleet), met “satelliet”-pusteltjes.
• Vocht, warmte, occlusie en wrijving zijn uitlokkend.

Hoe herken je schimmel vs eczeem?

• Tinea: scherpe rand met actieve schilfering aan de periferie, soms centrale genezing.
• Eczeem: diffuus, minder scherpe randen, meer wisselende roodheid/jeuk, vaak barstjes.
• Steroid-modified tinea: door verkeerd gebruik van cortisonenzalf kan tinea atypisch worden en uitbreiden.

Diagnose

• Klinisch onderzoek en lokalisatiepatroon.
• KOH-preparaat (microscopie) en/of kweek bij twijfel of therapiefalen.
• Woodlamp kan helpen bij pityriasis versicolor.
• Dermatoscopie differentieert soms van psoriasis/eczema.

Testen zijn nuttig vóór orale medicatie of bij recidiverende/atypische letsels.

Behandeling

Lokale antischimmelmiddelen (eerste keus bij beperkte tinea)

• Terbinafine crème/gel 1–2×/dag, 1–3 weken (vaak sneller werkzaam bij dermatofyten).
• Imidazolen (miconazol, clotrimazol, ketoconazol) 2×/dag, 2–4 weken.
• Ga 1–2 weken door ná klinische genezing om recidief te beperken.

Systemische therapie (op indicatie)

• Uitgebreide tinea corporis/cruris, falen lokaal, tinea capitis, of nagelbetrokkenheid.
• Opties: terbinafine, itraconazol, fluconazol (interacties/leverfunctie checken; op voorschrift).

Pityriasis versicolor

• Ketoconazol-shampoo/gel als “wash” 2–3×/week, 2–4 weken; onderhoud 1×/week in warme maanden.
• Topische imidazolen op plekken; oraal azool bij zeer uitgebreid/recidiverend.

Candida intertrigo

• Droog houden, wrijving beperken, absorberende poeders of barrièrecrèmes.
• Topisch imidazol; bij maceratie kort antiseptisch droogbeleid.
• Behandel ook predisponerende factoren (gewicht, diabetes, occlusie).

Voetschimmel aanpak

• Dagelijks goed drogen tussen tenen; wissel sokken; ademende schoenen.
• Topisch antischimmel 2–4 weken; overweeg poeders in schoenen.
• Behandel gélijktijdig nagels indien aangedaan (zie nagelproblemen).

Preventie & hygiëne

• Douche en droog zorgvuldig na sport/zweten; aparte handdoek voor voeten/liezen.
• Niet delen: handdoeken, scheermesjes, borstels, petten (tinea capitis).
• Desinfecteer sportmatten, was sportkledij heet waar mogelijk.
• Controleer huisdieren bij ringwormverdenking (dierenarts).

Wanneer naar de dermatoloog?

• Als letsels verergeren of niet genezen na 2–4 weken correcte lokale therapie.
• Bij uitgebreide, pijnlijke of etterende letsels.
• Bij hoofdhuidschimmel (kinderen) of recidieven.
• Bij twijfel tussen schimmel, eczeem of psoriasis.
• Bij nagelbetrokkenheid met functionele hinder.

Veelgemaakte fouten

• Alleen cortisonenzalf gebruiken → verergert tinea (steroid-modified tinea).
• Te kort behandelen of te weinig smeren.
• Niet gelijktijdig hygiëne en omgeving (schoenen/handdoeken) aanpakken.
• Voet- en liesmycose niet tegelijk behandelen → recidief.

Gerelateerde onderwerpen

• Seborroïsch eczeem / roos
• Nagelproblemen (schimmelnagels)
• Schilfering
• Huiduitslag
• Psoriasis