Moedervlek of melanoom? Wanneer is een vlek verdacht?

De meeste moedervlekken zijn volkomen onschuldig. Toch is het belangrijk om veranderingen te herkennen die kunnen wijzen op melanoom, de gevaarlijkste vorm van huidkanker. Vroege opsporing verhoogt de overlevingskans drastisch: bij vroegtijdige diagnose is de 5-jaarsoverleving hoger dan 95%.

De ABCDE-regel

Dermatologen gebruiken de ABCDE-regel als leidraad om verdachte moedervlekken te herkennen:

• A — Asymmetrie: de ene helft van de vlek is anders dan de andere. Een goedaardige moedervlek is meestal symmetrisch.
• B — Begrenzing: onregelmatige, rafelige of wazige randen in plaats van een scherpe, gladde grens.
• C — Colour (kleur): meerdere kleuren binnen dezelfde vlek — bruin, zwart, rood, wit of blauw. Een gewone moedervlek is doorgaans één kleur.
• D — Diameter: groter dan 6 mm (grootte van een potloodgum). Maar let op: melanomen kunnen ook kleiner zijn.
• E — Evolutie: de vlek verandert van grootte, vorm, kleur, of begint te jeuken, bloeden of korsten. Dit is het belangrijkste signaal.

Extra alarmtekens

Naast de ABCDE-regel zijn er bijkomende waarschuwingssignalen:

• Het "lelijk eendje" — een vlek die er anders uitziet dan al uw andere moedervlekken
• Een nieuwe vlek die na uw 30e verschijnt en snel groeit
• Een vlek die jeukt, bloedt of niet geneest
• Een donkere streep onder een nagel die breder wordt

Goedaardige moedervlekken: wat is normaal?

Niet elke verandering is alarmerend. Het volgende is meestal normaal:

• Moedervlekken die geleidelijk verbleken met de leeftijd
• Moedervlekken die licht verheven worden (dermale naevi)
• Nieuwe moedervlekken bij kinderen en jongvolwassenen (tot ±30 jaar)
• Sproeten die donkerder worden in de zomer en verbleken in de winter
• Seborrhoïsche keratosen — bruine "plakplaatjes" die op oudere leeftijd verschijnen

Huidkankerscreening bij de dermatoloog

Bij een screening onderzoekt de dermatoloog al uw moedervlekken met een dermatoscoop (een verlicht vergrootglas). Dit vergroot de vlek tot 10-20x en maakt structuren zichtbaar die met het blote oog niet te zien zijn.

De screening duurt doorgaans 10-20 minuten. Als een vlek verdacht is, kan de dermatoloog deze:

• Opvolgen — digitale foto's maken en na 3 maanden opnieuw beoordelen
• Excisie — chirurgisch verwijderen en naar het labo sturen voor microscopisch onderzoek (biopsie)

Wie moet zich laten screenen?

Een jaarlijkse huidkankerscreening wordt aanbevolen bij:

• Meer dan 50 moedervlekken
• Atypische moedervlekken (groot, onregelmatig, veelkleurig)
• Familiale voorgeschiedenis van melanoom
• Lichte huid (Fitzpatrick type I-II) met veel zonblootstelling
• Geschiedenis van ernstige zonnebrandwonden, vooral als kind
• Gebruik van zonnebanken
• Eerder melanoom of andere huidkanker gehad

Huidkanker in België: de cijfers

België heeft een van de hoogste incidenties van melanoom in Europa. Elk jaar worden in België meer dan 3.000 nieuwe melanomen gediagnosticeerd. De incidentie is de afgelopen 20 jaar verdubbeld, deels door betere opsporing maar ook door meer zonblootstelling en zonnebank-gebruik in het verleden.

Preventie

• Gebruik dagelijks zonnebescherming SPF 30-50 op blootgestelde huid
• Vermijd de zon tussen 12u en 16u in de zomer
• Draag beschermende kledij en een hoed
• Gebruik nooit een zonnebank
• Controleer maandelijks uw eigen moedervlekken (ook op rug, voetzolen en hoofdhuid)

Gerelateerd: Moedervlekken · Huidkanker · Laserbehandeling