Keratosis pilaris (kippenvel)

Keratosis pilaris, in de volksmond kippenvel genoemd, is een veelvoorkomende en goedaardige huidaandoening waarbij kleine, ruwe bultjes verschijnen ter hoogte van de haarfollikels. Ze ontstaan doordat keratine (hoorncellen) zich opstapelt in de follikelopening in plaats van normaal af te schilferen, waardoor de huid een korrelige textuur krijgt die aan de huid van een geplukte kip doet denken. De aandoening treft vooral de bovenarmen, dijen en billen, en soms ook de wangen. Naar schatting krijgt de helft tot meer dan de helft van de tieners er ooit mee te maken, en ook bij volwassenen komt het regelmatig voor. Kippenvel is niet schadelijk, niet besmettelijk en veroorzaakt geen medische complicaties, maar het kan wel hinderlijk zijn omdat het chronisch is en moeilijk volledig weg te krijgen.

Symptomen en herkenning

Keratosis pilaris herken je aan groepjes kleine, harde bultjes die de huid een ruwe, korrelige aanvoeling geven, vergelijkbaar met schuurpapier of de oppervlakte van een aardbei. De bultjes zijn meestal huidkleurig, maar kunnen ook rood, roze of (bij een donkere huid) bruin verkleurd zijn door lichte ontsteking rond de follikel.

• Kleine, stevige bultjes ter hoogte van haarfollikels
• Vooral op de bovenarmen (achterkant), dijen, billen en soms de wangen
• Huid voelt droog en ruw aan, als schuurpapier
• Lichte roodheid of jeukende sensatie rond de bultjes
• Symmetrisch verspreid over beide lichaamshelften
• Vaak erger in de winter, milder in de zomer

Oorzaken

De precieze oorzaak van keratosis pilaris is niet volledig gekend, maar de aandoening ontstaat door een abnormale verhoorning (keratinisatie) van de haarfollikel. Keratine hoopt zich op in de follikelopening in plaats van normaal af te schilferen, waardoor het kanaal verstopt raakt en het typische bultje ontstaat. Er is een sterk genetisch component: de aandoening komt vaak familiaal voor en wordt geassocieerd met een autosomaal dominante overerving.

• Genetische aanleg (komt vaak voor binnen dezelfde familie)
• Droge huid, die de opstapeling van keratine versterkt
• Koud en droog weer
• Vaak samen voorkomend met atopisch eczeem of ichtyose
• Hormonale schommelingen, bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap
• Scheren of waxen van de betrokken huidzones kan irritatie verergeren

Behandeling: wat doet de dermatoloog

Keratosis pilaris is niet volledig te genezen, maar met de juiste aanpak vermindert de dermatoloog de ruwheid en roodheid aanzienlijk. De basis is altijd een consequente huidverzorging met exfolierende en vochtinbrengende producten. Bij hardnekkige of duidelijk ontstoken vormen kan de dermatoloog bijkomende behandelingen voorstellen.

• Exfolierende crèmes met ureum, melkzuur, glycolzuur of salicylzuur om de verhoorning los te weken
• Vochtinbrengende crèmes om de droge huid te verzachten en herval te beperken
• Milde topische corticosteroiden bij uitgesproken roodheid of jeuk, kortstondig gebruikt
• Chemische peeling in de praktijk bij therapieresistente zones
• Laserbehandeling (bijvoorbeeld met een gepulseerde kleurstoflaser of Nd:YAG-laser) om roodheid en textuur te verbeteren bij hardnekkige gevallen
• Advies over lauwe douches en het vermijden van agressieve zeep, die de huid verder uitdrogen

Wanneer naar de dermatoloog?

Voor de meeste mensen is kippenvel een onschuldig cosmetisch probleem dat je eerst zelf kan aanpakken met een goede vochtinbrengende en exfolierende verzorging. Een afspraak bij de dermatoloog is echter zinvol wanneer de huid niet reageert op deze zelfzorg of wanneer je twijfelt of het wel degelijk om keratosis pilaris gaat.

• De bultjes blijven ondanks maanden consequente verzorging even hinderlijk
• Sterke roodheid, ontsteking of pijnlijke plekken
• Aanhoudende jeuk die het dagelijks functioneren stoort
• Twijfel over de diagnose, bijvoorbeeld bij snel veranderende of asymmetrische letsels
• Belangrijke psychologische impact of schaamte door het uiterlijk van de huid
• Nood aan doktersvoorschrift voor sterkere behandelingen zoals medische peelings of laser