Gordelroos (herpes zoster)

Gordelroos, of herpes zoster, is een pijnlijke huidaandoening die ontstaat wanneer het waterpokkenvirus (varicella zostervirus) opnieuw actief wordt in het lichaam. Wie ooit waterpokken heeft gehad, draagt dit virus levenslang in slapende vorm bij zich in de zenuwbanen. Bij verminderde weerstand, stress of op oudere leeftijd kan het virus terug wakker worden en langs een zenuwbaan naar de huid trekken. Dat geeft een kenmerkende, pijnlijke uitslag met blaasjes aan een kant van het lichaam. Gordelroos is goed te behandelen, zeker wanneer snel wordt gestart met de juiste zorg.

Symptomen en herkenning

Gordelroos begint vaak met een waarschuwingsfase van enkele dagen: een branderig, tintelend of pijnlijk gevoel op een beperkt stuk huid, nog voor er iets te zien is. Nadien verschijnt op diezelfde plek een rode huiduitslag die snel overgaat in groepjes kleine, met vocht gevulde blaasjes. Het kenmerkende van gordelroos is dat de uitslag altijd aan een kant van het lichaam zit en een strookvormig patroon volgt, langs het traject van een zenuw (dermatoom). Meest voorkomend zijn de romp of borstkas, maar ook het gezicht, een oog of een arm of been kan getroffen zijn.

• Pijn, jeuk of een brandend gevoel op een beperkte huidzone
• Rode uitslag die overgaat in groepjes blaasjes
• Uitslag strikt aan een kant van het lichaam, in een band of streep
• Blaasjes die na enkele dagen indrogen en korstjes vormen
• Soms koorts, vermoeidheid of algemeen ziektegevoel
• Bij aantasting rond het oog: roodheid, pijn en gezichtsklachten

Oorzaken

Gordelroos wordt veroorzaakt door het varicella-zostervirus, hetzelfde virus dat waterpokken geeft. Na een doorgemaakte waterpokkeninfectie, meestal in de kindertijd, blijft dit virus levenslang inactief aanwezig in de zenuwknopen dicht bij het ruggenmerg. Wanneer de afweer van het lichaam tijdelijk of blijvend verzwakt, kan het virus opnieuw actief worden en langs de zenuwbaan naar de huid reizen. Dat verklaart waarom de uitslag altijd het patroon van een zenuw volgt en maar aan een kant van het lichaam voorkomt.

• Hogere leeftijd (het risico stijgt duidelijk vanaf 50 jaar)
• Verzwakte afweer door ziekte, chemotherapie of afweeronderdrukkende medicatie
• Ernstige stress of grote vermoeidheid
• Andere onderliggende aandoeningen die de weerstand beinvloeden
• Zonder gekende aanleiding, wat ook regelmatig voorkomt

Behandeling: wat doet de dermatoloog

De dermatoloog stelt de diagnose meestal op basis van het typische, eenzijdige uitslagpatroon en kan bij twijfel bijkomend onderzoek doen. De hoeksteen van de behandeling is een antiviraal geneesmiddel (zoals aciclovir, valaciclovir of famciclovir), idealiter gestart binnen de 72 uur na het verschijnen van de eerste blaasjes. Hoe sneller gestart wordt, hoe groter de kans om de ziekteduur te verkorten en het risico op complicaties te beperken. Daarnaast wordt gerichte pijnstilling voorzien, want gordelroos kan behoorlijk pijnlijk zijn. Tegen de jeuk en ter verzorging van de huid kan een verzachtende zalf of poeder geholpen. Bij gordelroos in het gezicht of rond het oog, en bij mensen met een verzwakte afweer, wordt altijd actief en snel behandeld, soms in samenwerking met een oogarts.

• Antivirale medicatie, best gestart binnen de 72 uur
• Aangepaste pijnstilling, afgestemd op de ernst van de klachten
• Verzachtende, drogende zorg voor de huid en blaasjes
• Extra waakzaamheid en snelle opvolging bij gezicht- of oogbetrokkenheid
• Opvolging bij aanhoudende pijn na het verdwijnen van de uitslag

Wanneer naar de dermatoloog?

Vermoed je gordelroos, wacht dan niet af. Raadpleeg snel een arts of dermatoloog, want antivirale behandeling werkt het best wanneer ze vroeg wordt opgestart. Zeker bij uitslag in het gezicht, rond een oog, bij hevige pijn, koorts, een verzwakte afweer of wanneer de klachten uitgebreider worden, is snel medisch advies aangewezen.

• Bij elke vermoedelijke gordelroos, het liefst binnen de eerste dagen
• Wanneer de uitslag zich in het gezicht of rond het oog bevindt
• Bij hevige pijn, koorts of een sterk verminderd algemeen gevoel
• Bij een gekende verzwakte afweer of onderliggende ziekte
• Wanneer de pijn aanhoudt nadat de huiduitslag al genezen is